TEKNOLOJİ & BİLİM & UZAY DOSYASI : İnsanın Anlama, Öğrenme ve Bilme Serüveni


İnsanın Anlama, Öğrenme ve Bilme Serüveni : Bilim, Özgürlük, Etik

Parçası olduğumuz evreni ve dünyayı anlamak, bilmek amacıyla yapılan araştırmalar çok eski çağlarda ortaya çıkmıştır. İşte bu noktada, otoritelerle çelişkiler, çatışmalar başlamıştır.

Otoriteyle bu bağlamda çatışmaya girmiş, bildiğimiz en eski fakat en ünlü düşünür (bilim insanı) Sokrates’tir. Bu ilk örnek olmadığı gibi ne yazık ki sonuncusu da değil. Bu konuda çok iyi bilinen mitolojik bir örnek de var. Ateşi çalarak insanlığın hizmetine sunan Prometheus’u metaforik anlamda ilk bilim insanı saymak sanırım yanlış olmaz. Sanırım gene aynı metaforik bağlamda bu olayı, ilk muhteşem bilimsel keşif olarak da sayabiliriz.

400.000 yıl önce mağara ocaklarında yanmaya başlayan ilk ateşler bizi bugünlere, bugünkü uygarlığa taşıdı. Aslında bir bakıma insan uygarlığının yükselişini, kullandığı ateşin sıcaklığındaki yükselişi izliyor. Mağaralardaki odun ateşinin birkaç yüz derecelik sıcağından, endüstri devriminin yüksek fırınlarındaki 2000 derecelik sıcaklığa, oradan deneysel füzyon makineleri içinde 150 milyon derece sıcaklıkların üretildiği günümüz teknolojisine geldik. Evrenin bu en önemli ilk gizine ulaşan Prometheus’un başına gelen, en büyük otorite olan mitolojik tanrılar tarafından bir kayaya zincirlenmek ve bir yandan denizin dalgalarıyla dövülürken, bir yandan da güneş ışınlarıyla kavrulmak oldu.

Tarihimiz bizde de bu tür olayların olduğunu söylüyor. Osmanlı’da Takiüddin’in rasathanesinin başına geleni hatırlıyorsunuz. Parçası olduğu evreni anlamak için, dünyadaki en özgün ilk araştırmaları yapanlardan biriydi Takiüddin. Kopernik devrimine yol açan gözlemlerin sahibi Tycho Brahe kadar önemli gözlemler yapmış ve dahasını yapabilecek bir bilim insanı. Her hâlde canını kurtardığına şükretmiştir. Türk Dünyası’nın diğer ucundaki bir başka büyük bilim insanı da benzer bir kaderi paylaşmış. Bu kişi, Timur’un torunu Uluğ Bey; üstelik bir devlet yöneticisi. Onun rasathanesinin başına da aynı şey gelmiş. Emir Uluğ Bey yalnızca rasathanesini kaybetmekle kalmamış, kellesini bile kurtaramamış öfkeli muhafazakar bilim düşmanlarından.

Giordano Bruno, aydınlanma dönemine yol açan bilim insanlarından biri. İnsanlığı aydınlatma çabalarının karşılığını kilise tarafından yakılarak öldürülmekle almış. Galileo, modern bilimin kurucularından. Kopernik’in devrimsel paradigmasını bilimin temeline oturtmak isteyen Galileo’nun uğradığı takibat ve soruşturma çok çarpıcı. Kopernik’in benzer kaderden nasıl kurtulduğu ilginç bir öykü. Kilisenin takibatı korkusuyla yayımlanmasını uzun süre geciktirdiği (yaklaşık 40 yıl önce yaptığı) keşfinin sonuçlarını anlattığı o ünlü eserinde kullandığı tarza bakarsanız olabildiğince mütevazı, iddiasız, hatta gevşek diyebileceğimiz bir tarzda yazıyor; neredeyse dogmalara karşı bir teoriyi bulmak zorunda kaldığı için bir özür dilemediği kalıyor.

Günümüzde bilim teknolojide çok ileri gitmiş bazı ülkelerin yakın geçmişlerinde bile bilim sistemi ve otorite arasında bu tür çatışmalara rastlamak mümkün. Bu kuşkusuz eşit güçler arasındaki çatışmalar değil. Çoğu kez bugünkü moda deyimi ile “bilim insanlarının maruz kaldığı zulümler” bunlar. Hemen geçen asrın ortalarında yaşanmış feci örnekler var. Hitler Almanya’sı, Stalin Sovyetler Birliği ve 1950’lerin ABD’si. Amerika’daki McCarthy karanlığı diye biliniyor. Nazilerin zulmüne maruz kalan Musevi kökenli bilim insanları kitleler hâlinde ülkelerini terk ediyorlar. Bu talihsiz olay Türkiye özelinde mutlu bir gelişmeye dönüşüyor. Çağdaşlık adına ne varsa borçlu olduğumuz Kemalist devrimler döneminde bu Musevî kökenli bilim insanlarından oldukça büyük sayıda bir kısmı davet edilerek, Türkiye’de çağdaş anlamda modern bilim, modern tıp öğretiminde model araştırmaların kurulmasına büyük katkı yapıyorlar.

Bilim insanlarına yapılan yıldırma hareketlerine çarpıcı bir başka örnek, demokrasi ve özgürlükler ülkesi olma iddiasındaki Amerika Birleşik Devletleri’nde 1950’li yıllarda ünlü Oppenheimer’ın ismi ile özdeşleşen bilim insanlarına karşı yürütülen cadı avı. Sovyetler’deki baskı ve zulmün en ünlü mağduru ise nükleer füzyonun en önde gelen büyüklerinden Sakharov. Evrensel bilim dünyası daha sonra onu Nobel barış ödülü ile ödüllendirerek bir anlamda yaşadıkları için teselli etmiş.

Bütün bu örneklerle nereye varmak istiyorum? Bütün bunlardan ders çıkaralım istiyorum. Bu örnekler açıkça gösteriyor ki, bilimsel araştırma serbest ve özgür ortamlarda yapılabilir; aksi takdirde yaratıcı yeteneklerin ve zekâların tamamen kurutulması tehlikesi vardır. Nazi karanlığı o zamana kadar bilimin öncüsü olan Almanya’ya, diğer feci felaketlerin yanında bilimin liderliğini de kaybettirmiştir. Nitelikli bilim insanları, dolayısıyla çağdaş bilim, ancak uygar, özgür ve serbest ortamlarda gelişebilir.

Bilimin temelleri, bugünkü anlamından farklı da olsa, aşağı yukarı 2500 yıl önce atılmış; Antik İyonya’da ve karşı kıyıda. Bugünkü modern bilimin kökeni ise, 400 yıl öncesine, Rönesans sonrasına gidiyor. Bugün sahip olduğumuz modern bilimsel bilgilerin çok büyük kısmı, belki de % 90’lardan fazlası 20. yüzyılın ürünü. Bu asırda bilimin gelişim hızı baş döndürücü bir düzeyde. Bu hızlı gelişmeye koşut olarak bilim sisteminin çok radikal bir şekilde değiştiğini görüyoruz.

Bilim, yaşamın ve toplumun her sektöründe ve de ekonomik bağlamda bu kadar önemli bir rol oynamaya başlayınca ve etkinliği artınca, kuşkusuz bir şeylerin değişmiş olması gerekiyor. Şimdi Francis Bacon’un şu ünlü sözünü hatırlayalım.“Bilgi güçtür” demiş, Bacon. Tabi bilgi güçtür lafını duyduğumuzda, bu bağlamda söylenmiş bir başka ünlü söz de geliyor doğal olarak aklımıza: “Güç yozlaştırır, mutlak güç mutlak şekilde yozlaştırır.” Bu denli büyük etkisi olan bilim ve teknoloji sisteminin finansal boyutları da çok genişlemiş. Tüm bu yeni özelliklerin kuşkusuz çok ağır sorumluluklar da getirmiş olması gerekiyor günümüzde. Çünkü dikkat ederseniz keşiften uygulamaya, teknolojiye, üretime, ticarîleşmeye ve bunun sonunda büyük malî kazanımlara giden bir sistemden bahsediyoruz.

Şimdi ağır sorumluluk deyince de doğal olarak biz kendimizi etik konusunun kapsamında buluyoruz. Bu ağır sorumlulukların kuşkusuz sadece bilim insanlarına, bilim sisteminin yöneticilerine kısıtlı kalması gerekmiyor. Bu kadar ağır sorumluluk varsa, bu sistemin tüm aktörlerinin, özellikle belirleyici durumda olan aktörlerinin de bu ağır sorumlulukları paylaşması gerekiyor. Çoğu etik nitelikte olan bu sorumlulukların, başta siyasî otorite olmak üzere tüm aktörlerce paylaşılması gerekiyor. Bu aktörler arasında iş ve sanayi çevreleri de var. Esasında sağlıklı bir bilim teknoloji sisteminin kurulabilmesi için öncelikle bilimsel düşüncenin toplumda egemen kılınması gerekiyor. Böylece daha önce toplumsal perspektiften söylediklerimin yanında, sistemin tüm etik konular bakımından sağlıklı işleyebileceği bir düzen kurulmuş olacaktır.

Prof. Dr. Namık Kemal PAK

Yazının birinci bölümü için: http://www.matematiksel.org/insanin-anlama-ogrenme-bilme-seruveni-modern-bilimin-antik-onculeri/

Matematiksel

İnsanın Anlama, Öğrenme ve Bilme Serüveni: Modern Bilimin Antik Öncüleri

Bilgi durağan değildir, nesilden nesile aktarılır. Bugünü anlayabilmek için en çok da geçmişi bilmemiz gerekir. Bilim tarihine kısa bir yolculuk yapalım…

İnsanın bilim ile ilişkisi çok eski çağlara gidiyor. Başlangıçta bilimsel gelişmeler genellikle ihtiyaçtan kaynaklanmış. Fakat ihtiyaçtan kaynaklanmayan bilimsel araştırmalar ve geliştirme çalışmaları da var. Salt parçası olduğumuz evreni ve dünyayı anlamak, bilmek amacıyla yapılan araştırmalar da çok eski çağlarda ortaya çıkmış.

Fizik ve felsefe Antik Dünya’nın İyonya’sında, yani Batı Anadolu’da doğdu. İyon Kentleri Miletos ve Ephesus 27 asır önceki dünyanın en önemli bilim, kültür ve ticaret merkezleriydi. “Fizyologlar” diye bilinen bu yarı filozof, yarı bilim adamı İyonyalılar doğayı anlamaya yönelik sorularıyla daha çok ilk fizikçiler sayılabilirler.

Fizik (yani doğa bilimi) terimi daha sonra Bilim Devrimi ile birlikte ortaya çıkacak ve 17. yy.da Doğa Felsefesi (Philosophia Naturalis) diye ayrılmış bir temel bilimler grubu içinde yer alacaktır.

İlk akla gelen Miletoslu Thales’dir. 624 B.C.’de doğan Thales’in ünü Makro Evren –geometri ve astronomi– alanındadır. Ona göre her şeyin temel özü sudur. Dünya bu suyun üstünde yüzen bir disktir. Suların ısınması ve kaynamasıyla depremler olur. Buna benzer pek çok yaklaşım, bugün bize gülünç görünse de, açıklamanın temelinde doğa üstü güçler değil, doğa güçlerinin bulunması büyük önem taşır.

Bu ilk “Maddeci Okul” un diğer aktörlerini de sıralayalım: Anaximandros, Anaximenes, Heraclitos. Hepsini anlatmaya kalkmayacağım. Ama içlerinden birisi var ki, bana kalırsa herhalde ilk fizikçi odur: Efesli Heraclitos. Evrendeki dengenin, birbirine zıt güçler tarafından yaratılan daimi bir gerginlikten kaynaklandığını ileri sürüyor. Ne kadar modern bir yaklaşım. Zıt güçler, zıt tezler, daha sonra felsefenin sıklıkla kullandığı diyalektik düşünceye dönüşecektir.

Maddeci okuldan skolastik Grek felsefesine ve bilimine geçmeden önce Mikro Evren’i anlamaya çalışmış Atomist’lerden de kısaca söz etmek isterim.

Atom fikrinin öncüsü Atinalı Anaxagoras. Anaxagoras’a göre her şeyin temeli sonsuz sayıda küçük çekirdek; birbirleriyle karışıp ayrışarak her şeyi oluşturuyorlar (burada değişim fikri var). Bu çekirdekler tüm maddelerin içinde var; yalnızca oranlar değişiyor. Atomist modelin babası Democritus. Democritus’a göre bu atomlar, her şeyi oluşturan temel yapıtaşları. Bunlar ebedî ve parçalanamaz ögeler; sonlu büyüklükteler. Hareket atomlar arasında boşlukta yer alıyor.

Atina’daki akademisine matematik bilmeyen hiç kimseyi sokmayan, idealizmin kurucusu, madde dışında kalan ruhun mucidi Plato’yu fizikçiler arasına karıştırma yanlışlığını yapmak istemem; ancak büyüklüğüne gölge düşürmek de istemem. Plato’ya atfedilen değer tüm insanlığı uğraştıran önemli sorunların pek çoğunun Plato tarafından ortaya atılmış olmasından olmalı.

Plato ve yandaşları matematiği bilgi ile düşüncenin temel modeli olarak görürler. Yani evren yalnızca matematiksel model ve terimlerle gayet doğru olarak açıklanabilir. Onlara göre gerçek, örneğin geometrideki gibi içinde her şeyin uyum içinde olduğu matematiksel olarak düzenlenmiş bir yapıydı. Atomistlerin yaklaşımını da kullanarak, Plato toprak elementinin en küçük parçalarının küp, havanınkinin oktahedron, ateşinkinin tetrahedron, suyunkinin icosahedron olduğunu ileri sürmüştür. Görülüyor ki, Plato atomistlerin maddesel temel öz yaklaşımından esinlenmiş olarak bu temel özü matematik formlara dönüştürme çabasındadır. Ancak, bu yaklaşımın doğayı anlama sürecinde ne denli hatalı ve gülünç olduğu bugün hepimizin bildiği bir gerçektir.

Plato’nun öğrencisi Aristotle, klasik çağın komple bir bilimcisi, ansiklopedisti ve araştırma mesleğinin kurucusu sayılabilir. Onun lisesi üniversiteden çok bir araştırma enstitüsüne yakındır. Öğrencileri bitki ve hayvanlardan anayasalara değin, her şeyi sistematik bir şekilde toplamaya sınıflandırmaya çalıştılar. Ortaçağ sonlarına kadar tercümesi bitmeyen eserlerini burada saymaya gerek yok; orta çağ bilimine olumsuz etkisi ise ne yazık ki inanılmaz ölçektedir.

Fizikçi Aristotle şu soruları sordu:Niçin cisimler yere düşüyor? Niçin alevler yanarken yukarı çıkıyor? Cevabı şuydu: Doğada her şeyin bir yeri vardır, oraya ulaşmaya çalışır. Ağır cisimler arzın merkezinde yer alır ve bu nedenle, ağır cisimler hafif cisimlere göre yere daha çabuk düşer. Aristotle’nin bu felsefî (daha doğrusu bilimsel) hataları, Newton’un, 1687 “Principia Mathematica”sına kadar, yaklaşık 20 yüzyıl, filozofları, Rönesans fizikçilerini, Galileo’yu, Toricelli’yi ve diğerlerini uğraştırmıştır. Peki 17 yy. Descartes’in fiziği, Aristo’dan daha mı ileriydi? Analitik geometriyi yaratmasına rağmen, o da antik felsefî kavramların etkisinden ve düştükleri yanlışlardan kurtulamamıştı.

Grek filozoflar(Heraclitos hariç) statik formları düşündüler hep. Modern bilim 16. ve 17. yüzyıldan başlayarak dinamik problemlere yöneldi. Newton’un temel paradigması dinamik bir kanundu.

Bir diğer çok temel fark modern çağdaki amprik yaklaşım. Greklerin doğayı akıl yürüterek anlama çabalarına karşın, Galileo ve Newton’un zamanından beri bilimin temelini, doğanın gözlemlenmesi ve bu yolla doğrulanabilen veya yanlışlanabilen önermelerin yapılması ilkesi oluşturmuştur.

Bu bağlamda modern bilim, Grek felsefesine göre daha mütevazi. ÖrneğinPlato’nun ateş elementinin tetrahedron olduğu dogmasına, modern bilim şu soruyla karşılık verirdi: Acaba ateş elementinin küp değil de tetrahedron olduğunu deneysel olarak nasıl anlardık(belirlerdik)?

Bilim Devrimi, doğaya ilişkin sorulara bu felsefî mirasın etkilerinden kurtulup rasyonalizm çerçevesinde yeni bir yaklaşımla yanıtlar aradı. Bu yanıtlar bulundu mu? Newton’un mekanik dünyası insanları (Maxwell’i de düşünürsek) sadece 19. yüzyılın ortasına kadar getirebildi. Fizik bilimi 20. yüzyıl başında Max Planck ve Einstein ile birlikte yeniden felsefî bir derinlik kazandı. Hepinizin bildiği gibi 20. yüzyıl hem mikro, hem makro evrenin anlaşılması bağlamında baş döndürücü buluşlara sahne olmuştur.

Prof. Dr. Namık Kemal PAK

Matematiksel

Reklamlar

Etiketlendi:

One thought on “TEKNOLOJİ & BİLİM & UZAY DOSYASI : İnsanın Anlama, Öğrenme ve Bilme Serüveni

  1. haticeozcan2014 27 Şubat 2017, 08:37 Reply

    Reblogged this on tabletkitabesi.

    Beğen

www.ozelburoistihhbarat.com

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

YÜKSEK STRATEJİ

strateji, istihbarat, güvenlik, politika, jeo-politik, mizah, terör, araştırma, teknoloji

Fight "Gang Stalking"

Expose illegal stalking by corrupt law enforcement personnel

İSTİHBARAT ALANI

Sınırsız, Seçkin, Sansürsüz, Kemalist Haber Blogu

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

%d blogcu bunu beğendi: