ÇİN DOSYASI : “İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpe k Yolu” Girişimi


KAYNAK : http://www.cinhh.com/ipek-yolu-ekonomik-kusagi-ve-21-yuzyil-deniz-ipek-yolu-girisimi/

“İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” Girişimi

Yazar: Umut Ergunsü

Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Xi Jinping, 7 Eylül 2013’te Kazakistan Nazarbayev Üniversitesi’nde yaptığı bir konuşmada “İpek Yolu Ekonomik Kuşağı”nı, aynı yıl 3 Ekim’de Endonezya parlamentosunda yaptığı bir konuşmada “21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” vizyonunu açıklamıştır. “İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu (buradan itibaren “Kuşak ve Yol” olarak anılacaktır) girişimi ile planlanan hem karadan hem de denizden Doğu Asya—Orta Asya—Afrika—Batı Asya ve Avrupa’nın birbirine bağlanmasıdır.

“Kuşak ve Yol” girişimi, Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının ve bunların komşu kıyılarının birbirine bağlanabilirliğini arttırmayı, “Kuşak ve Yol” üzerindeki ülkeler arasında ortaklıklar kurmayı ve bu ortaklıkları güçlendirmeyi, çok boyutlu, çok sıralı ve karma bağlanabilirlik ağları oluşturmayı ve bu ülkelerde çeşitli, bağımsız, dengeli ve sürdürülebilir kalkınmalar gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır.[1]

“İpek Yolu Ekonomi Kuşağı” Çin, Orta Asya, Rusya, (Baltık ülkeleri) ve Batı Avrupa’yı bir araya getirmeye; Çin’i Orta Asya ve Batı Asya boyunca Basra Körfezi ve Akdeniz’e; Güneydoğu Asya, Güney Asya ve Hint Okyanusu ile bağlamaya odaklanmaktadır. “21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu”nun bir güzergâhı Güney Çin Denizi ile Hint Okyanusu yoluyla Çin kıyısından Avrupa’ya, diğer bir güzergâhı ise Güney Çin Denizi yoluyla Çin kıyısından Güney Pasifik ülkelerine doğrudur.[2] “Kuşak ve Yol”, Çin-Pakistan Ekonomi Koridoru ve Bangladeş-Çin-Hindistan-Myanmar Ekonomi Koridorunun “Kuşak ve Yol” Projesi ile yakın ilgisi bulunmaktadır.[3]

Ayrıca, Çin Halk Cumhuriyeti Ankara Büyükelçisi Yu Hongyang, projenin Türkiye’yi yakından ilgilendirdiğini, üçü deniz, ikisi kara yolu olmak üzere toplam beş güzergâhla inşa edilmesi tasarlanan projede her iki karayolunun da mutlaka Türkiye’den geçeceğini vurgulamıştır.[4]

“Kuşak ve Yol” girişiminin, Xi Jinping tarafından açıklanan beş ana hedefi bulunmaktadır. Bu hedefler; politika koordinasyonunun sağlanması, olanakların birbirine bağlanabilirliğinin arttırılması, engelsiz ticaretin sağlanması, finansal bütünlüğün gerçekleştirilmesi ve halklar arasında birebir bağların kurulması olarak sıralanabilir.

1- Politika Koordinasyonunun Sağlanması

Politika koordinasyonunu geliştirmek “Kuşak ve Yol” girişimi için yüksek seviyede önem arz eden konuların başında gelmektedir. Hükümetler arası işbirliğinin iletişim mekanizmalarını geliştirmek; ülkelerin ortak çıkarlarını arttırmak, karşılıklı siyasi güveni tazelemek ve yeni işbirlikleri için konsesusa varmak bu amacın belli başlı ana hatları olarak sıralanabilir.

2- Olanakların Birbirine Bağlanabilirliğinin Arttırılması

Olanakların (altyapı, teknik standartlar…) birbirine bağlanabilirliğini arttırmak, girişimi hayata geçirmek için kilit öneme sahiptir. “Kuşak ve Yol” güzergâhında bulunan ülkeler, altyapılarının birbirine bağlanabilirliğini geliştirmek, teknik standart sistemlerini uyumlulaştırmak ve uluslararası ulaşım kanallarını inşa etmek üzere birlikte çalışmalıdır. Bunun yanında, Asya’nın tüm alt-bölgeleri, Asya, Avrupa ve Afrika arasındaki bölgeleri birleştirecek altyapı ağının ilerletilmesi için fikir birliği öngörülmektedir.

3- Engelsiz Ticaretin Sağlanması

Yatırım ve ticaretin önündeki engelllerin kaldırılması, böylece sağlam bir iş yapma ortamı oluşturulması yoluyla yatırım ve ticaretin kolaylaştırması girişimin önceliklerindendir. “Kuşak ve Yol” güzergâhında bulunan ülkeler arasında serbest ticaret bölgeleri kurularak gümrük prosedürlerinin ortaklaştırılması hedeflenmektedir.

4- Finansal Bütünlüğün Gerçekleştirilmesi

Para birimi için istikrarı sağlamada kullanılacak bir sistem, yatırım, finansal sistem ve kredi bilgi sistemi kurularak Asya’da finansal işbirliğinin arttırılması öngörülmektedir. “Kuşak ve Yol” ülkeleri arasında döviz takasının ölçeği ve kapsamının genişletilmesi, Asya’da bir tahvil piyasası oluşturulması, Asya Altyapı Yatırım Bankası, BRICS Yeni Kalkınma Bankası, Şanghay İşbirliği Organizasyonu finans kurumu gibi kurumların kurulması için ilgili taraflar arasında görüşmeler yapılması ve İpek Yolu Fonu’nun olabildiğince çabuk bir şekilde kullanılmaya hazır hale getirilmesi amaçlanmaktadır.

5- Halklar Arasında Birebir Bağların Kurulması

Halklar arasında birebir bağların kurulmasının, girişimin hayata geçirilmesi için popüler desteğin sağlanması açısından çok önemli olduğu düşünülmekteidir. Halk desteğini arttırmak için kültürel ve akademik bilgi paylaşımının, personel işbirliğinin; medya işbirliğinin; gençler ve kadınların rahat seyahat edebilmesinin ve gönüllü hizmetlerin önlerindeki engellerin kaldırılması hedeflenmektedir. Çin her yıl “Kuşak ve Yol” ülkelerinden gelen 10.000 öğrenciye devlet bursu vermektedir. Bu sayının arttırılması planlanmaktadır. “Kuşak ve Yol” ülkelerinin kendi aralarında daha çok kültür yılı, sanat festivalleri, film festivali, televizyon haftaları, kitap fuarları düzenlemeleri hedeflenmektedir. Film yapımı ve çevirilerinde ortaklık yapılması, radyo ve televizyon programları; Birleşmiş Milletler (UNESCO) dünya kültür mirası listesine girme ihtimali olan yerler için beraber başvuruda bulunulması ve bu yerlerin korunmaları için ortak çalışma yürütülmesi öncelikler arasındadır. [5]

“Kuşak ve Yol”un Formüle Edilmesinin Etkenleri ve Amaçları

Çin’in İpek Yolu Ekonomi Kuşağı ile 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu Girişimini formüle etmesinin iç ve dış olmak üzere iki temel etkeni var.

1- İç Etkenler

İç etkenler, ekonomik ve bölgeler arası gelişmişlik farkı olarak ikiye ayrılabilir.

a- Ekonomi

Deng Xiaoping ile başlayan dışa açılım politikası sonucunda Çin ekonomisi, 80’lerin başından itibaren yıllık ortalama yüzde 10 gibi muazzam bir hızla büyüdü. Ama son senelerde Çin ekonomisinin büyüme hızı yavaşladı, 2014’te son 24 senenin en düşük büyüme oranı olan yüzde 7,4 büyüme kaydedildi. 2015’te Çin ekonomisinin yüzde 7 civarında büyüyeceği öngörülüyor. Eskiye göre yüzde 3’lük azalma söz konusu. Yani, Çin ekonomisi yavaşlıyor ve buna bir önlem almak gerekiyor.

Diğer bir ekonomik faktör ise uzunca bir süredir var olan üretim fazlası sorunu. Çin, ürettiği ürünlerin bazılarını tüketemiyor veya ihraç edemiyor, bu ürünler depolarda atıl olarak kalıyor. Demir çelik, otomobil, gemi inşası, düz cam… üretim fazlası olan büyük sektörlerin başında geliyor. Üretim fazlası olan bu tür ürünlerin bir şekilde kullanılması gerekiyor.

b- Bölgeler Arası Gelişmişlik Farkı

Bir diğer iç neden, Çin’in doğusu ile batısı arasındaki gelişmişlik farkı. Pekin, Şanghay, Guangzou gibi kentlerde hayat standardı çok yüksekken, ülkenin batısındaki bazı şehirlerde gelişmişlik düzeyi ülkenin doğusu kadar yüksek değil. Hu Jintao hükümeti zamanında ülkenin batısına yatırım yapılmaya başlanmıştı. Yatırımların belli bir strateji çerçevesinde artarak devam etmesi bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmada etkili olacaktır.

2- Dış Etkenler

Dış etkenler, Amerika’nın “Asya’ya Dönüş”ü ve yeni kurulacak çoklu serbest ticaret bölgelerinin Çin ekonomisini derinden etkileme olasılığı olarak sıralanabilir.

a-Amerika’nın “Asya’ya Dönüş”**ü

Son yıllarda Doğu Asya’daki gelişmelere baktığımızda, ABD’nin bu bölgedeki diplomatik ve askeri manevralarının arttığını görüyoruz. Bazı Çinli ve Batılı yetkililere göre, Amerika’nın bu tavrının nedenlerinden bir tanesi, Çin’in yükselişini kontrol atına almaktır (yavaşlatmaktır).

ABD dış politikasında Asya-Pasifik bölgesi artık çok önemli bir yere sahip bir duruma gelmiştir. Johns Hopkins Üniversitesi’nin uluslararası ilişkiler bölümü dekanı Vali Nasr’a göre, ABD’nin Ortadoğu’ya yaklaşımı sadece kriz yönetimi doğrultusuna kaymış durumdadır. Bir başka deyişle; ABD, Ortadoğu için orta ve uzun vadeli planlara enerji ve kaynak harcamak yerine, çıkan krizleri kısa vadeli çözümlerle yönetme eğilimindedir. Türkiye gibi orta çaplı bölgesel güçlerin inisiyatif almasına da pozitif yaklaşılmaktadır. Kısaca söylemek gerekirse, ABD, Ortadoğu gibi eskiden daha çok kaynak ve enerji harcadığı bölgelerden Doğu Asya’ya yönelmiş durumda. Başkan Obama bu yönelimi 2012 yılında “Asya’ya Dönüş” stratejisi şeklinde açıklamıştır.

b- Yeni Kurulacak Çoklu Serbest Ticaret Bölgeleri

ABD’nin, Türkiye olarak bizim de Avrupa ayağını yakından takip ettiğimiz, Doğu Asya ve Avrupa’da çoklu serbest ticaret bölgeleri kurma çalışmaları var. Bunlar, geçmiştekilere göre farklı ticaret bölgeleri olacaklar. Eskiden iki ülke arasında serbest ticaret bölgeleri kurulurken, Amerika liderliğinde şimdi ülke gruplarıyla serbest ticaret bölgeleri kurulmaya çalışılıyor. Birçok ülkenin katılımı ile kurulacak bu serbest ticaret bölgelerinin Çin ekonomisini olumsuz etkileyeceği düşünülüyor.

Çin, Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) girdikten sonra etkili bir güç oldu ve doğal olarak kendi ekonomisiyle ilgili alınan ticari kararlarda söz söyleme yetkisine sahip oldu. Ancak ABD’nin bu serbest ticaret anlaşmalarıyla, DTÖ’yü devreden çıkarıp, kararların Serbest Ticaret Bölgesi katılımcı ülkeleri ile alınacağı, kararlar alındıktan sonra da geri kalan ülkelerin bu kararlara uyacağı bir düzen kurmaya çalıştığı düşünülüyor. Bu durumun Çin ekonomisini çok etkileyeceği öngörülüyor. Çin, dünyanın en büyük ihracat ülkesi olarak, bu ülkelere mal alıp satarken kendinden bağımsız olarak alınan kurallara uymak zorunda kalacak.

3- İç ve Dış Etkenler Işığında Formüle Edilen “Kuşak ve Yol” Girişimi

Böylesi iç ve dış etkenler varken Çin, bir yandan “Kuşak ve Yol” girişimi ile dış politikasını dengeleyip, bir yandan da dünya sahnesindeki gücünü artırmak istiyor. Ekonomik olarak; bu girişim sayesinde yapılacak çok büyük altyapı yatırımları ile ülke içindeki dengesizliği azaltmaya çalışıyor. Çin’in çok güçlü olduğu konulardan biri olan altyapı sektöründe, yapacağı yatırımlar ile bu alandaki üretim fazlasını da eritmeyi ve ekonomisini rahatlatmayı hedefliyor. Ayrıca, Çin bu stratejiyle kültürel olarak kendini tanıtmak, yumuşak gücünü artırmak istiyor.

Başka bir deyişle, Çin, “Kuşak ve Yol” girişimiyle, iç sorunlarını çözmeyi amaçlarken dış politikasını daha dengeli hale getirmeyi, dünya sahnesindeki gücünü artırmayı ve kendini barışçıl bir güç olarak konumlandırıp yumuşak gücünü arttırmayı hedefliyor.

Dipnot

*Resim Wall Street Journal’dan alınarak üzerinde değişiklik yapılmıştır.

** Orjinal İngilizcesi “Pivot to Asia”dır. Burada Asya ile kastedilen Doğu Asya’dır.
Kaynakça

[1] Çin Halk Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosluğu, “İpek Yolu Ekonomi Kuşağı ile 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolunun Ortaklaşa İnşa Edilmesini Teşvik Üzerine Vizyon ve Faaliyetler”, 28 Nisan 2015, http://istanbul.china-consulate.org/tur/xwdt/t1258666.htm.

[2] Ibid.

[3] China Radio International, “İpek Yolu Ekonomi Kuşağı ile 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolunun Ortaklaşa İnşa Edilmesini Teşvik Üzerine Vizyon ve Faaliyetler”, 29 Nisan 2015, http://turkish.cri.cn/862/2015/04/29/1s168036.htm

[4] Gökçer Tahincioğlu, “Yeni İpek Yolu için Türkiye kilit olacak”, Milliyet, 27 Nisan 2015, http://www.milliyet.com.tr/yeni-ipek-yolu-icin-turkiye-kilit/ekonomi/detay/2050114/default.htm

[5] Xinhua, 推动共建丝绸之路经济带和21世纪海上丝绸之路的愿景与行动(İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu’nu Beraber İnşa Etmek için Vizyon ve Faaliyetler), 28 Mart 2015, http://news.xinhuanet.com/world/2015-03/28/c_1114793986.htm

“İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” Girişimi’ni Gerçekleştirmenin Zorlukları – 1

Yazar: Umut Ergunsü

1978’de Deng Xiaoping liderliğinde hayata geçirilen Çin’in “dünyaya açılım”’ının başlamasından itibaren 38 yıl geçti. 2016 yılında Çin, kişi başına düşen gelire göre orta-üst gelire sahip bir ülke olmayı başardı. Dünyanın en büyük ticaret ülkesi ve en büyük ikinci ekonomisi (satın alma gücü paritesine göre dünyanın en büyük ekonomisi) ve dışarı doğrudan yatırımlarda (ODI) dünya üçüncüsü oldu. 2015 yılında Çinli şirketlerin yurt dışında yaptığı yartırım miktarı, Çin’in yurt dışından çektiği yatırım (FDI) miktarını geçti. Hedeflediği şekilde üst-orta gelirli[1] bir topluma sahip olabilmek için Çin’in, ülke içi ve dışında kaynakları ve pazarları daha etkili bir şekilde kullanması, Çinli şirketlerin “dışarıya çıkma (走出去)” politikası ile yurt dışındaki yatırımlarını daha da arttırması lazım. Buna paralel olarak, uluslararası sahnede daha çok sorumluluk üstlenmesi, “iyi niyetli ve barışçıl” büyük ülke olarak dünyanın farklı bölgelerindeki etkisini arttırması gerekiyor.

Ana kara Çin’in geleneksel ticaret ortakları Avrupa, A.B.D., Japonya, Güney Doğu Asya ülkeleri, Hong Kong, Tayvan’dır. 2008’de gerçekleşen küresel finans krizi sonrasında bu ülke ve bölgelerin ekonomilerinde sorunlar baş göstermeye başladı, birçok ülkenin ekonomisi daralırken bazılarının da büyüme hızları azaldı. Diğer yandan, gelişmekte olan birçok ülke gelişmiş ülkelerden daha hızlı büyümeye devam ediyor, gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerinin büyüme potansiyeli gelişmiş ülkelere kıyasla çok daha yüksek. Doğu Asya’dan Avrupa’ya kadar olan coğrafyada yer alan ülkelerin yeraltı kaynakları çok zenginken ekonomik gelişmişlikleri Çin’in yukarıda bahsi geçen geleneksel ticaret ortakları seviyesinde değil. Avrasya’daki bu ülkelerin ekonomik potansiyellerini açığa çıkaramamalarının en önemli nedenlerinden bir tanesi altyapı eksikli olarak görülüyor.

Öte yandan, Çin ekonomisinin daha da gelişebilmesi için, ülkenin batı bölgelerinin özellikle de Orta Asya ile sınırı bulunan veya Orta Asya’ya yakın olan, doğu eyaletlerine göre geri kalmış, batı eyaletlerinin önemi çok büyük. Bu nedenle, Çin’in batısından Asya’nın batısına doğru ilerleyecek dev bir proje hayata geçirmek Çinli yetkili ve araştırmacılar tarafından, ülke ekonomisini sürdürülebilir bir şekilde büyümeye devam etmesi için önemli bulunuyor.

Yeni İpek Yolu girişiminin formüle edilmesinin nedenlerini incelediğim bir önceki yazımda da belirttiğim gibi, Tarihi İpek Yolu fikrinden yola çıkılarak geliştirilen “İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” (kısaca “Kuşak ve Yol”) girişimi Çin’i, Asya’daki diğer ülkeler, Afrika’ya ve Avrupa’ya kara ve deniz yolları ile bağlayacak.

Çin altyapı inşası konusunda çok deneyimli ve Çin’de altyapı inşasında kullanılabilecek ürünlerde ciddi üretim fazlası mevcut. Ayrıca, 3,5 trilyon dolarlık döviz rezervi olduğu göz önünde bulundurulunca, altyapı projelerinin gerçekleştirilebilmesi için gerekli yatırımları yapabilecek güce sahip olduğu görülüyor.

Bu altyapı projelerinin gerçekleştirilebilmesi için, İpek Yolu Fonu, Asya Altyapı Yatırım Bankası ve Yeni Kalkınma Bankası (BRICS Bankası) eş güdümlü faaliyet gösterecek. Türkiye, Almanya, Fransa, İngiltere gibi ülkeler dahil 57 üyesi bulunan Asya Altyapı Yatırım Bankası’nın açılışı, geçtiğimiz günlerde Pekin’de gerçekleştirildi.

Bunlara ek olarak göz önünde bulundurulması gereken bir diğer etken ise Çin’de artan işçilik maliyetleri. İpek Yolu üzerinde bulunan kişi başı geliri Çin’dekinin yarısı bile olmayan ülkelerin emek yoğun imalattaki önemleri gittikçe artıyor. Bu ülkeler, Çin’den ayrılma eğilimde olan emek yoğun imalat sektörlerine yapılan yatırımları çekme potansiyeline sahipler. Bu tür yatırımların azımsanmayacak seviyede olacağı düşünülüyor. 60’larda Japonya’da, 80’lerde Güney Kore’de olduğu gibi üretim biçiminin emek yoğundan teknoloji yoğuna doğru evrilmesi beklenen Çin’de, bu büyük değişim sırasında ülkeden ayrılacak yatırımların İpek Yolu rotasında bulunan ülkelere geçişinde Çin’in destekleyici bir tavır takınacağı konuşuluyor. Böylece, düşük gelirli ülkeler yatırım çekerken, Çin düşük katma değerli imalat yapan sektörleri ülkeden çıkaracak, çevresel sorunların çözümünde faydalı olacak. Altyapı projelerinin hayata geçmesi ve emek yoğun imalat yatırımlarını yapılması ile düşük gelirli İpek Yolu ülkelerinin gelirlerinin artacağı, bu nedenle de Çin’in “Kuşak ve Yol” girişimine destek verecekleri düşünülüyor.

Diğer ülkelere fayda sağlaması dışında, “Kuşak ve Yol”un Çin’in iç ve dış kaynakları ve pazarları daha verimli kullanmasına yarayacağına kesin gözüyle bakılıyor.

Fakat bu amaçlara ulaşmak kısa sürede olmayacağı gibi, girişimin başarıya ulaşması için ciddi zorlukların aşılması gerekiyor. Bu zorlukları; bölge ülkelerinin endişeleri, “Kuşak ve Yol” güzergâhı ülkelerin kendi aralarındaki sorunlar, büyük ülkelerin olumsuz yaklaşımları, Çin içindeki bölgesel farklılıklar, Çinli şirketlerin girişime katılımda çekeceği zorluklar ve olası yüksek işletim maliyetleri olmak üzere 6 ana başlıkta inceleyebiliriz.

1-Bölge Ülkelerinin Endişeleri

Bölge ülkelerinin Çin’in “Kuşak ve Yol”’u uygularken gizli bir ajandası olması ve iç pazarlarının ucuz Çin mallarının istilasına uğrayacağı endişesi taşıması, girişmin gerçekleşmesi açısından en büyük sorunların başında geliyor.

Ayrıca, işbirliği başlıklarını ve içeriğini genişletmek, ticaret ve yatırımı kolaylaştırmak “Kuşak ve Yol”’un başarısı için önem arz ediyor. Kırgızistan örneğinde[2] olduğu gibi bazı ülkelerin kazançların adil olmayacağı korkusu, kolay çözülmeyecek bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Bu tür endişelerin aşılması, siyasi iletişim arttırılması, ekonomik ve ticari işbirliğinin geliştirilmesinden çok daha zor olacaktır.

Orta Asya ülkeleri, Çin’in etki alanını genişletme ihtimalinden rahatsızlık duyma ihtimalleri azımsanmayacak kadar büyük. Bu ülkelerin yöneticileri, akademisyenleri ve halkları, “Kuşak ve Yol” hakkında yeterince bilgiye sahip olmadıkları gibi girişime kuşkuyla yaklaşmaktadırlar. Örneğin, Kazak ve Kırgız akademisyenlerin bir bölümü, ülkelerinin “Kuşak ve Yol” girişiminin “aktif” katılımcıları olmaları durumunda Rusya ile aralarının açılmasından, A.B.D. ile ilişkilerinin yara almasından endişe ediyorlar.[3]

Orta Asya ülkeleri, Çin’in bu ülkelerdeki ekonomik varlığı arttıkça, Çinli işçilerin ülkelerine daha fazla sayılarda geleceğini, bu nedenle yerel halk ve işletmelerin kazançlarının olumsuz yönde etkileyeceğini düşünüyorlar.

Ayrıca, Japon medyası, girişimin Çin’i “Batıya, Güney Batıya doğru etkisini artırmasına yol açacağını[4]; Hindistan medyası, birçok ülkenin “Kuşak ve Yol” girişimine aktif olarak katılmayı arzu ettiği bir ortamda Hindistan hükümetinin dostça bir tutum takınmadığını[5] yazdı. Bölge ülkelerinin medyalarında çıkan bu tür yazılardan ülkelerin “Kuşak ve Yol” girişimi ile ilgili bazı endişeleri olduğu ve bazı ülkelerin girişime sıcak bakmayabileceği çıkarımını yapmamıza neden oluyor.

2-“Kuşak ve Yol” Ülkelerinin İç Sorunları ve Kendi Aralarındaki Anlaşmazlıklar

İstikrarsızlık yaşayan ve terör tehdidini barındıran Afganistan, Irak, Suriye gibi ülkelerde yatırım yapmanın zorlukları olacaktır. Bazı komşu ülkelerin tarihten gelen sorunları, sınır anlaşmazlıkları, dini farklılıkları nedeniyle bu ülkelerin birbirleriyle koordinasyon içinde olmalarını sağlamak bu konuda tecrübesi çok fazla olmayan Çin diplomasisi için çok zor bir görev olacaktır.

Ayrıca, Siri Lanka’da[6] olduğu gibi hükümetin veya devlet başkanının değişmesi durumunda altyapı projelerinin askıya alınması gibi sorunlarla karşılaşılma riski her zaman mevcuttur.

Yazının ikinci bölümünü buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Dipnotlar ve Kaynakça

[1] Çince orijinali 小康社会 (xiaokang shehui)’dir. Çin Komünist Partisi’nin kuruluşunun 100. yıl dönümünde, yani 2021’de, ülkenin yüksek-orta gelirli bir topluma sahip olması hedefleniyor.
[2] Kırgızistan’da muhalifler, tren yolu inşası bahanesi ile Çin’in, Kırgızistan’ın gümüş, alüminyum, bakır, kömür gibi doğal kaynaklarını elde etme hakkı elde etmeyi düşünüyor olmasından endişe ediyorlar.
[3] Lin Yueqin (林跃勤), “Kuşak ve Yol” Girişimi: Zorluklar ve Çözümleri (“一带一路”构想 :挑战与应对), Hunan Finans ve Ekonomi Dergisi, Nisan 2015, s.11.
[4] İbid.
[5] He Maochun (何茂春), Zhang Jibing (张冀兵), Zhang Yapeng (张雅芃), Tian Bin (田斌), ”Kuşak ve Yol” Stratejisi’nin Karşılaştığı Zorluklar ve Tedbirler (“一带一路”战略面临的障碍与对策), (Xinjiang Normal Üniversitesi Dergisi (Felsefe Sosyal Bilimler Baskısı)), Mart 2015.
[6] Siri Lanka’da eski Cumhurbaşkanı zamanında liman inşası için anlaşılmışken, yeni Cumhurbaşkanı seçiminden sonra liman inşaatını tehlikeye atacak bir yaklaşım sergiledi.

“İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” Girişimi’ni Gerçekleştirmenin Zorlukları – 2

Yazar: Umut Ergunsü

Yazının ilk bölümünü buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

3-Büyük Ülkelerin Olumsuz Yaklaşımları

Amerikan medyası “Çin’in ‘Kuşak ve Yol’ girişimi Washington’a darbe” diyerek, Çin’in tek amacının Doğu ve Batıyı altyapı projeleriyle birleştirmek olmadığını yazdı. [1] Ayrıca, “Kuşak ve Yol” girişimine finansman sağlayacak kuruluşlardan birisi olan Asya Altyapı Yatırım Bankası’nın kuruluşuna katılmadığı gibi Avrupa ülkelerinin de katılmamasını istedi.

Rusya, Orta Asya’da Çin ile nüfuz yarışına girmekten; Hindistan, Hint Okyanusu’nda etkisine gelecek tehditten; A.B.D., ticari gücünün azalmasından endişe ediyor. Bu nedenlerle, bahsi geçen ülkeler açıkça dile getirmeseler de, girişime aktif olarak katılmayabilirler hatta girişimin gerçekleştirilmesinin önüne engel çıkarabilirler.

Burada not etmemiz gereken önemli bir nokta, Avrupa ülkelerinin bu girişime A.B.D. kadar olumsuz bakmamalarıdır. Avrupa ülkelerinin şu ana kadarki söylemlerinden girişimi destekledikleri, en azından gerçekleşmesi önünde zorluk çıkarmayacakları sonucuna varabiliriz.

4-Çin İçindeki Bölgesel Farklılıklar

“Kuşak ve Yol”, Çin içinde büyük ilgi gördü, gazetelerde akademik dergilerde birçok yazı yayımlandı, üzerine birçok araştırmalar yapıldı ve yapılmaya devam ediliyor. Neredeyse her eyalet “Kuşak ve Yol”’un getireceği fırsatlardan faydalanmak için birbiriyle yarışmaya başladı. Çin içinde 30’a yakın şehir yeni İpek Yolu’nun “başlangıç şehri”, “merkez şehri”, “köprü şehri”, “altın bölümü”, “serbest ticaret bölgesi” olduklarını/olacaklarını iddia ettiler. Ne var ki; girişimi hayata geçirmek için hayati bir öneme sahip olan bölgeler arası ve bakanlıklar arası koordinasyon mekanizması hâlen kurulmuş değil. Çin içindeki bölgesel farklılıklar ve koordinasyon sorunlarını ana başlıklar halinde üçe ayırabiliriz.

Öncelikle, devlet kurumları arasındaki koordinasyonun seviyesi yeterli değil. İlgili devlet kurumları arası koordinasyon, girişimin hayata geçirilebilmesi için büyük önem arz ediyor. Alt kadroların, girişimin ruhunu, içeriğini, politikalarını iyi kavramaları; “Kuşak ve Yol”’un gerçekçi bir şekilde uygulanması için etkili bir koordinasyon gerekiyor.

İkinci olarak, yurt dışı ekonomi ve ticaret işbirlikleri açısından baktığımızda, Çinli şirketlerin “dışarıya çıkış” ve “içeriye çekme (引进来)” politikalarındaki bürokrasi çok fazla ve hantal, ayrıca projelerin onaylanma süreçleri çok uzun, projelerin onay alabilmeleri için farklı kurumlar ve bakanlıklardan onay alınması gerekiyor. Bu durum, girişime iştirak edecek şirketler için ciddi problemler yaratabilir.

Üçüncü olarak, bölgesel koordinasyon sorunlarının sadece devlet kurumları arasında değil, aynı zamanda devlet ve özel kurumlar arasında da mevcut olduğunu not edelim.

5- Çinli Şirketlerin Girişim’e Katılmada Karşılaşacağı Zorluklar

“Kuşak ve Yol”, öncelikle ekonomik olarak dışarıya açılım politikasıdır. Siyasi ve güvenlik perspektifi olmasına rağmen, ekonomik yanı ağır basmaktadır ve şirketler için önemli bir itici güç olacaktır. Devlet, katılımcı ülkelerle siyasi altyapıyı hazırlayıp, Çin’i karadan Orta Asya ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayacak altyapı yatırımlarını gerçekleştirecektir. Bunları yapmasının ana amacı Çinli şirketlerin önünü açarak “dışarıya çıkma” seviyesini yükseltmektir.

Fakat, Çinli şirketlerin çoğu henüz uluslararasılaşamamış durumdalar, uluslararası serbest ticaret kurallarını derinlemesine bilmiyorlar. Uluslararası yönetim standartları hakkında eksikleri olduğu kadar uluslararası değerleri tam anlamıyla kavrayamamışlardır.

Çinli birçok şirket yurt dışında faaliyet gösteriyor olsa da, bazı Çinli şirketler çalıştıkları ülkelerin kültürü, gelenekleri, dinleri hakkında yeterince bilgiye sahip değil. Hâl böyle olunca, bazı Çinli şirketler, bulundukları ülkelerde endişeye neden oluyorlar. Hele hele, bu şirketler yerel halkı çalıştırmak yerine kendi işçilerini Çin’den götürüyorlarsa, faaliyet gösterdikleri ülkelerde halk ve devlet yöneticileri tarafından istenmeyen şirketler konumuna gelebiliyorlar.

Çinli şirketlerin bazı alanlarda rekabet gücü sorunları var. Şirket kültürü, işletme prensipleri, yumuşak güç konularında dünya ile yeterince entegre olmuş değil. Bu nedenle, Çinli şirketler, faaliyet gösterdikleri bazı ülkelerde, zaman zaman ülkede istenmemeye kadar ulaşan çeşitli kaygılara sebep olmuşlardır.

Bunlara ek olarak, Çinli şirketlerin proje onaylama, şeffaflık, finansal altyapı gibi konularda eksikleri olduğu gibi işletme noktasında esnek olamama gibi sorunları da vardır. Bu ve benzeri sorunların aşılması zaman alacaktır.

Ayrıca, Çinli şirketlerin “Kuşak ve Yol”dan çıkarımları ve beklentileri farklılıklar gösterebiliyor. Şirketlerin beklentileri daha ziyade mal ihracatı ve doğal kaynak ithalatı üzerinedir. “Dışarıya çıkma”mantığı içinde yurt dışında fabrika kurma, marka yaratma, satış sonrası hizmet ağları kurma gibi konularda isteksizler.

Diğer bir yandan, “Kuşak ve Yol” güzergâhı üzerindeki ülkelerden bir bölümünün ekonomilerindeki dışa açıklık oranı yeterli seviyede değil. Çin’in karşılaşacağı başlıca zorluklardan diğerleri; Güneydoğu Asya’daki işçilik maliyetlerdeki artış, Afrika’daki altyapı eksiklikleri, Orta Doğu’da yapılacak yatırımlardaki yatırım güvencesi ve ülkelerdeki şeffaflık oranı eksikliği olarak sıralanabilir.

6-Olası Yüksek İşletim Maliyetleri

Altyapı inşası “Kuşak ve Yol”un hayata geçirilmesinde ön şarttır. Dr. Zhu Zhiqun’e göre, “Kuşak ve Yol” girişmini ile Çin, 65 ülkeyi kapsayan 81.000 kilometrelik hızlı tren altyapısı inşa edecek. Dünyanın şu andaki toplam hızlı tren yolu uzunluğundan fazla olan bu tren yolu projesi dahil tüm projelerin toplam maliyeti 1,4 trilyon dolar olacaktır. [2] Bu maliyetlerin iyi hesaplanması, “Kuşak ve Yol”’un geçeceği güzergâhın iyi etüt edilmesi, aralarında sorun bulunan ülkelerin veya Orta Doğu’daki istikrarsızlığın girişimin başarısında oluşturacağı risklerin bertaraf edilmesi büyük önem arz etmektedir.

Yukarıda sıralanan zorlukların etkisiyle altyapı yatırımlarının inşa ve işletim maliyetleri hesaplanandan çok daha yüksek olabilme potansiyeline sahiptir. Bu sorunları aşmak ve böylece “İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” girişimini hayata geçirmek hem on yıllar alacak hem de çok kolay olmayacaktır.

Sonuç

Çin’in büyüme hızı düşen ekonomisini rahatlatması, ülke içindeki bölgesel dengesizlikleri azaltması, dış politikada gücünü arttırması için tasarlanan “Kuşak ve Yol” kapsadığı coğrafi alan ve hedefleri açısından çok etkileci bir girişimdir. Bu girişimin başarıya ulaşması için Çin’in devlet, şirket, araştırmacı, halk seviyesinde hummalı bir çalışmayı onlarca yıl yürütmesi gerecektir. Katılımcı ülkelerin endişelerini giderici adımlar atması, ülkelerin iç sorunları ve birbirleri arasındaki sorunlarından kaynaklanan riskleri en aza indirmeye önem vermesi, dünyanın büyük ülkelerinin olumsuz yaklaşımlarından doğacak sorunları çözmeyi bilmesi, ülke içi bölgesel farklılıklardan dolayı doğacak zorlukları aşması, şirketlerini uluslararasılaştırması, girişimin hesaplanandan çok daha maliyetli olmamasına gayret etmesi de gerekecek.

Bütün bunları başarmak, Mars’a insanlı uzay aracı indirmekten daha zor gibi görünebilir ama hepimiz çok iyi biliyoruz ki 50 sene önce Ay’a insan göndermek için de “zor” hatta “imkânsıza yakın” deniyordu.

Kaynakça

[1] Simon Denyer, China bypasses American ‘New Silk Road’ with two if its own, Washington Post, 14 Kasım 2013, https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/china-bypasses-american-new-silk-road-with-two-if-its-own/2013/10/14/49f9f60c-3284-11e3-ad00-ec4c6b31cbed_story.html

[2]Zhu Zhiqun, China’s AIIB and ‘One Belt One Road’: ambitions and challenges, China Dialogue, 9 Eylül 2015, https://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/8231-China-s-AIIB-and-One-Belt-One-Road-ambitions-and-challenges

Etiketlendi:, , ,

www.ozelburoistihhbarat.com

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

YÜKSEK STRATEJİ

strateji, istihbarat, güvenlik, politika, jeo-politik, mizah, terör, araştırma, teknoloji

Fight "Gang Stalking"

Expose illegal stalking by corrupt law enforcement personnel

İSTİHBARAT ALANI

Sınırsız, Seçkin, Sansürsüz, Kemalist Haber Blogu

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

%d blogcu bunu beğendi: