ÇİN DOSYASI /// DOÇ. DR. ULAŞ BAŞAR GEZGİN : Vietnam-Amerikan Savaşı’nda Çin’in Rolü ve So nrası


Vietnam-Amerikan Savaşı’nda Çin’in Rolü ve Sonrası

KAYNAK : http://www.cinhh.com/vietnam-amerikan-savasinda-cinin-rolu-ve-sonrasi/

Yazar: Doç. Dr. Ulaş Başar Gezgin

Bob Dylan’a kadar tarihte bir Sartre umursamamıştı Nobel’i (ama sonra almak istemişti) bir de Vietnamlı devrimci Le Duc Tho (1911-1990). Nobel Barış Ödülü 1973’te savaşın tarafları olarak Kissinger ile Tho’ya verilmişti. Tho, “Ülkeme henüz barış gelmedi.” diyerek ödülü reddetmişti. Vietnam’a barış gelmesi için 2 yıl daha beklemek gerekecekti. Ancak savaşın bitiminde Kızıl Khmerler “Tarihsel olarak bizim olan toprakları bize geri verin.” diyerek Vietnam’a saldırdı. Bunun üzerine Vietnam Kamboçya’yı işgal etti. Kamboçya’nın müttefiki olan Çin de bunun üzerine 1979’da Vietnam’a kuzeyden saldırdı. Vietnam tarafına göre Çin yenilip geri çekilmişti; Çin tarafına göre ise “Vietnamlılara dersleri verilmişti.”. Vietnam’ın Kamboçya’ya müdahalesinin iyi yanı Khmerleri devirmesi oldu. Bunun üzerine Amerika “Düşmanımın düşmanı dostumdur.” diyerek ölene dek Pol Pot’u destekledi. Vietnam Kamboçya’dan 1989’da çekildi. O zamandan beri Vietnam’da tek askeri sorun Çin’in Vietnam karasularındaki adaları tarihsel gerekçelerle işgal etmesi oldu. Henüz sıcak bir çatışma yok ama ileride savaş bekleyenler var. Çin sahil güvenliği geçtiğimiz yıllarda toplamda yüzleri bulan sayıda Vietnamlı balıkçıyı teknelerini batırarak öldürdü. Mayıs’ta Obama, Vietnam ziyaretinde Vietnam’a yönelik silah ambargosunu kaldırdı. Çin’in bölgedeki yayılmacı politikaları Vietnam’ı her geçen gün ABD’ye daha çok yaklaştırıyor.

Peki bu iki ‘komünist’ değil ama ‘komünist miraslı’ ülkenin arası nasıl oldu da bu kadar açıldı? Ne oldu da bağımsızlık savaşlarında birbirlerini destekleyen iki yoldaş ülke (Hatta ‘askerlik arkadaşları’ diyebiliriz.) düşmana dönüştü? Bu yazıda bunun yanıtını vermeye çalışalım.

Öncelikle, Vietnam’ın İsa’dan sonraki ilk bin yılı Çin sömürgesi olarak geçti. Bu durum, Vietnam’ı kültürel olarak Çinlilere yaklaştırdı. Vietnamca’ya çok sayıda Çince sözcük geçti. Dahası, bir Avrupalı rahip Vietnamca için bir Latin alfabesi icat edene kadar (ki bugün bu alfabe kullanılmaktadır) Vietnam dili, Çin harfleriyle yazılıyordu. Sömürge döneminden beri, Çin’de olduğu gibi Vietnam’da da ufak bir fark dışında 12 hayvanlı ay takvimi kullanılıyor. Yine Çin’de olduğu gibi Vietnam’da da merkezi sınav, mandarin sınıfı, giysiler, soyluluk simgeleri vb. saray öğeleri aşağı yukarı aynıydı. Öte yandan, İsa’dan sonra ikinci bin yıl Vietnam’ın kendi ulusal değerlerini oluşturması için yeterli bir süreydi. 19. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak Vietnam, Fransız işgalini yaşadı. Ülke, 1887’de Kamboçya’yla birlikte bütünüyle Fransız sömürgesi oldu.

Üç yıl sonra, sosyalist Vietnam’ın gelecekteki lideri Ho Çi Min doğacaktı. Babası Konfüçyüsçü olan Ho, küçük yaşta klasik Çince öğrenmiş, Fransız okullarında okumuştu. Daha sonra denizci olarak dünyayı dolaşmış, sonra Fransa’da komünizmi öğrenerek SSCB’ye gitmişti. Dönemin uluslararası komünist örgütü olan Komintern tarafından Çin’e gönderilir. Çin’de yaşayan Vietnamlıları örgütler. Fakat Çan Kay Şek’in iktidarı ele geçirmesiyle 1927’de SSCB’ye geri dönmek zorunda kalır. 1938’de yine Çin’dedir, bu kez Çinli komünist güçlere danışmanlık yapar. 1941’de Vietnam’a dönene kadar Çin’de kalır. Sonra tekrar Çin’e döner ve Çan Kay Şek güçlerince hapsedilir. Burada ünlü şiirlerini kaleme alır.[1] Sonra serbest kalır, 1945’te Hanoi’da Vietnam’ın bağımsızlık bildirgesini okur. 30 yıl sürgün hayatı yaşayan Ho Amca’nın bildiği diller arasında Mandarince ve Kantonca da vardır.

Vietnam’ın Fransız işgaline uğradığı sıralarda Çin de, Avrupalı güçlerin sömürgeci girişimlerine karşı kendini korumaya çalışıyordu. İçeride başarısız reform girişimleri ve isyanlar, dışarıda ise çoğunlukla hüsranla sonuçlanan askeri çatışmalar söz konusuydu. Başarısız cumhuriyet girişimi, Çan Kay Şek rejimini doğurmuş ve sonrasında milliyetçi güçlerle komünist güçler arasında yer yer şiddetlenip yer yer durulan bir sürekli iç savaşa dönüşmüştü. Ardından Japon işgali ve 2. Paylaşım Savaşı gelir. Bu süreçte Mao’nun yönetimindeki komünist güçler galip gelirler ve Çan Kay Şek’i ve ordusunu kovup Halk Cumhuriyeti’ni ilan ederler. Savaş bitmiştir, ülkeyi yeniden inşa etme denemelerine girişirler. Bu arada, Kore Savaşı patlak verir. Çin, Kuzey Kore’ye toplamda yaklaşık 1.3 milyon gönüllü göndererek savaşın yazgısını belirler. Kuzey Vietnam’a desteği ise daha dolaylı olacaktır.

Çin’in bu süreçte SSCB’yle arası bozulur. İdeolojik olarak farklılaşarak dünyanın ‘mazlum millet’lerinin lideri olmaya soyunur. SSCB’yle bozulan ilişkileri, sonunda Vietnam’la ilişkilerini de bozar. Çin, SSCB tehdidine karşı yeni arayışlara girer. 1971’de BM üyesi olur; 1972’de Nixon Çin’i ziyaret edip Mao’yla görüşür. Vietnam-Amerikan Savaşı sürerken yapılan bu görüşme, ilişkileri daha da bozar ve aynı zamanda Çin’in dışa açılmasının ve ABD’yle uzlaşmasının miladı olur. Vietnam-Amerikan Savaşı 1975’te biter ve yazının başına döneriz.

Her şey geride mi kaldı? Yazının başında belirttiğimiz gibi hayır. Bugün Vietnam’ın çatışacağı bir güç varsa o da Çin olacaktır. Öte yandan, iki ülkenin ekonomik büyümeye odaklanmış liderleri çok iyi biliyorlar ki, savaşın ekonomiye faydadan çok, zararı olacak. Verimli amaçlarla kullanılacak işgücü ve diğer kaynaklar, savaşa kullanılacak, altyapı zarar görecek, turizm gelirleri eriyip gidecek, yabancı yatırımcı gelmeyecek vb. Dolayısıyla, devletler savaşın faydasız olduğunun farkında; ancak geleceğin ne getireceği belli olmaz. Gerisi ABD-Çin çatışmasının askeri alana yansıyıp yansımayacağına bakar.

Etiketlendi:, , , , ,

www.ozelburoistihhbarat.com

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

YÜKSEK STRATEJİ

strateji, istihbarat, güvenlik, politika, jeo-politik, mizah, terör, araştırma, teknoloji

Fight "Gang Stalking"

Expose illegal stalking by corrupt law enforcement personnel

İSTİHBARAT ALANI

Sınırsız, Seçkin, Sansürsüz, Kemalist Haber Blogu

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

%d blogcu bunu beğendi: